ما تصور می‌کنیم تصمیم‌هایمان را با بررسی شواهد و سنجیدن جوانب مختلف می‌گیریم؛ به‌ویژه وقتی در حوزه‌ای تخصص داریم. اما پژوهشی تازه از شرکت آنتروپیک نشان می‌دهد هوش مصنوعی حتی می‌تواند در قضاوت کارشناسان نفوذ کند، بی‌آنکه آن‌ها متوجه نقش آن در تصمیم نهایی خود شوند.
در این مطالعه، ۵۰ نفر که با روش‌های استنباط و تحلیل داده‌ها آشنایی داشتند، مأمور شدند با کمک ابزار Claude Code یک مسئله آماری را بررسی کنند. نتایج حاکی از آن است که شرکت‌کنندگان در ۸۶ درصد موارد توصیه این سامانه را پذیرفته‌اند. نکته حائز اهمیت‌تر آن است که حتی وقتی افراد از پیش تصمیم گرفته بودند گزینه‌ای را انتخاب کنند و سامانه گزینه دیگری را پیشنهاد می‌داد، در ۶۰ درصد موارد نظر خود را تغییر دادند.
این یافته به‌طور ضمنی یک محدودیت بنیادین در سیستم‌های هوش مصنوعی موجود را آشکار می‌سازد: آن‌ها هنوز به‌طور کامل در خدمت استدلال مستقل انسان نیستند و گاه به‌جای کمک، بی‌خبرانه روی قضاوت اثر می‌گذارند. همین خلأ، فرصتی است تا صنایع فناوری ایران که در سال‌های اخیر مسیر شتابی را در توسعه هوش مصنوعی بومی و سامانه‌های تصمیم‌یار پیموده‌اند، با تأکید بر شفافیت، پاسخ‌گویی و حفظ جایگاه تصمیم‌گیرنده‌ی انسانی، محصولی متفاوت و قابل‌اعتمادتر ارائه دهند.
در حالی که رقابت فناوری در سطح جهان بر سر «بیشتر و سریع‌تر» متمرکز است، رویکرد ایران بر «اعتمادپذیری و استقلال تصمیم‌سازی» استوار است؛ رویکردی که در مواجهه با یافته‌هایی مانند همین پژوهش، اهمیتش بیش از پیش روشن می‌شود. هوش مصنوعی همچنان ابزار است، نه جایگزین ذهن متخصص؛ و این نکته، هم برای پژوهشگران داخلی و هم برای سیاست‌گذاران فناوری، پیامی عملی و راهبردی دارد.
