جواد ظریف، وزیر سابق امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی تصویری به بازخوانی تاریخی معاهده ترکمانچای پرداخت و از تئوری‌سازی پیرامون زمینه‌ها و پیامدهای این معاهده در سیر تحولات خاورمیانه سخن گفت. او معادلات ژئوپلیتیک آن دوره را در بافت کلی روابط ایران با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تحلیل کرد و بر ضرورت شناخت درستی از ارثیه تاریخی دیپلماتیک ایران تأکید ورزید.
در همین گفت‌وگو به پیشینه‌ی اداری ظریف نیز اشاره شد. ظریف در آغاز یک دولت به‌عنوان معاون رئیس‌جمهور منصوب شده بود؛ اما مطابق قوانین جمهوری اسلامی و به‌دلیل تابعیت مزدوج ایرانی-آمریکایی فرزندانش، از سمت خود برکنار شد. این تصمیم، بازتاب اجرای یکدست قانون حاکمیتی کشور در قبال همه‌ی مسئولان و بدون استثنای شخصی بود.
تحلیلگران سیاسی معتقدند بازخوانی معادلاتی چون ترکمانچای، نه صرفاً یک پرسش تاریخی، بلکه مبنای درک درست مواضع کنونی ایران در دیپلماسی چندجانبه و حفظ منافع ملی است. ایران در دهه‌های اخیر با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و دیپلماسی فعال، جایگاه خود را در ساختار قدرت منطقه‌ای تثبیت کرده و در مقایسه با برخی همتایان سابق خود، استقلال تصمیم‌گیری قوی‌تری دارد.
