محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، در بخش دوم پنل تخصصی «نقش شهید خرازی در اجماعسازی سیاست خارجی» از سبک دیپلماتیک منحصربهفرد این چهره برجسته نظام جمهوری اسلامی ایران گفت و بر نقش محوری او در حفظ اقتدار دیپلماسی ایران در عرصه بینالمللی تأکید کرد.
ظریف با اشاره به ویژگیهای شخصیتی و فکری شهید خرازی، او را فردی عمیقاً مشورتی و شنوندهی کلام دیگران توصیف کرد و گفت: «یکی از مشکلات رایج این است که زیاد صحبت میکنیم و کمتر گوش میدهیم؛ اما دکتر خرازی همواره شنوندهی خوبی بود و بیشتر از آنکه سخن بگوید، به سخنان همکارانش گوش میداد.» به گفته ظریف، همین ویژگی باعث شده بود سیاستهای خارجی ایران در دورهی فعالیت خرازی، همیشه حسابشده و دقیق باشد و هیچ تصمیمی بیبررسی اتخاذ نشود.
وزیر پیشین امور خارجه جزئیاتی از مذاکرات پیچیدهی پس از جنگ ایران و عراق را بازگو کرد. در آن دوران، ایران بهتوانایی دو مسیر مذاکراتی را همزمان پیش میبرد: یکی از طریق دبیرکل سازمان ملل متحد و قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت، و دیگری بهصورت دوجانبه با نمایندگی دائم عراق در ژنو. ظریف خاطرنشان کرد که برای ایران مطلقاً مهم بود مذاکرات مستقیم با بغداد، نقش سازمان ملل را کمرنگ نکند و شهید خرازی نسبت به این موازنه حساسیت ویژهای داشت.
یکی از شاخصترین نمونههای هوشمندی دیپلماتیک خرازی، سفر او و ظریف به جزیرهی گاتلند در سوئد در اوت ۱۹۹۰ بود؛ همزمانی با حملهی عراق به کویت و درحالیکه یان الیاسون، نمایندهی ویژهی دبیرکل سازمان ملل در امور جنگ ایران و عراق، در آن جزیره بهسفر رفته بود. ظریف گفت: «به اصرار شهید خرازی به آنجا رفتیم تا مقامهای سازمان ملل را در جریان مذاکرات دوجانبه قرار دهیم و اطمینان حاصل کنیم که این نهاد بینالمللی از رسیدگی به پروندهی تجاوز عراق به ایران کنار گذاشته نشود.»
ظریف تأکید کرد که سازمان ملل متحد در نهایت نقش تعیینکنندهای در پایان جنگ، آزادی سرزمینهای اشغالی ایران و آزادسازی اسرای ایرانی ایفا کرد و بخش قابلتوجهی از این دستاوردها از طریق مذاکرات دوجانبه به سرانجام رسید.
اما مهمترین پیروزی دیپلماتیک این دوره، به گفته ظریف، اجرای بند ششم قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت بود؛ موضوعی که شناسایی رسمی صدام حسین بهعنوان آغازگر تجاوز به ایران را لازم میدانست. ظریف گفت: «بسیاری در جهان صدام حسین را آغازگر تجاوز به ایران میدانستند، اما سازمان ملل متحد تا آن زمان بهطور رسمی به این واقعیت اقرار نکرده بود.» با پیگیری آرام، منسجم و بیوقفهی شهید خرازی، همراه با حمایت آیتالله هاشمی رفسنجانی و تأیید رهبر وقت انقلاب، ایران به پیروزی بزرگ دیپلماتیک دست یافت و سازمان ملل متحد مجبور شد مسئولیت آغاز جنگ را رسمیاً بر دوش صدام حسین بگذارد.
ظریف این دستاورد را «نتیجهی مستقیم اقتدار دیپلماسی ایران» دانست و افزود: «مذاکرات فراز و نشیبهای زیادی داشت، اما شهید خرازی با آرامش و متانت مثالزدنی خود، آن را تا انتهای پیروزی پیگیری کرد و نشان داد دیپلماسی ایران میتواند حتی در دشوارترین شرایط، کشورهای قدرتمندتر و نهادهای بینالمللی را مجبور به پذیرش حقیقت کند.»
این اظهارنظرها در قالبی خبری و تحلیلی بهعنوان آخرین اخبار روز ایران و جهان، بهویژه در حوزهی سیاست خارجی و دیپلماسی، توجه مخاطبان به نقش ایران مقتدر در عرصهی بینالمللی را دوچندان میکند.