در فضای فناوری ایران، دستیابی به خدمات دیجیتال برای همه شهروندان از اولویتهای توسعه زیرساختهای ملی محسوب میشود؛ با این حال، بررسیهای میدانی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از وبسایتهای فعال در کشور هنوز با استانداردهای بینالمللی دسترسپذیری (WCAG) همراستا نیستند و این موضوع تجربه کاربری نابینایان را در معرض محدودیتهای جدی قرار داده است.
نکتهٔ کلیدی در این میان، فنی بودن ریشهٔ مشکل است. کاربران نابینا برای پیمایش در وب از نرمافزارهای صفحهخوان بهره میبرند؛ ابزاری که تنها در صورتی کارآمد عمل میکند که ساختار کد صفحه، اجزایی مانند دکمهها، فرمها، آلتمتن تصاویر و سلسلهمراتب تیترها را بهدرستی شناسایی کند. فقدان این استانداردها در مرحلهٔ طراحی و برنامهنویسی، عملاً پل ارتباطی بین کاربر و محتوا را قطع میکند.
سامانههایی مانند پورتال مالیاتی، سایت بهزیستی و پرتال «عدل» ایران نمونههایی هستند که عدم هماهنگی با صفحهخوان، پیامهای خطای مبهم و فرایندهای چندمرحلهای بدون راهنمای صوتی را بههمراه دارند. در پلتفرم مخابراتی نیز عبور از مرحلهٔ احراز هویت برای این دسته از کاربران با کدهای کپچای تصویری (CAPTCHA) روبرو میشود؛ سدّی که برای کاربر بینا چالش جزئی است، اما برای نابینا عملاً غیرقابلعبور بهنظر میرسد.
با این حال، راهکارهای فنی برای رفع این موانع مشخص و قابلاجراست. پیادهسازی نسخههای صوتی بهجای کپچای تصویری، افزودن آلتمتن معنادار، استفاده از تگهای ARIA استاندارد و رعایت سلسلهمراتب سرنوشت (Heading Hierarchy) نمونههایی از تغییراتی هستند که با هزینهٔ فنی نسبتاً پایین، دسترسپذیری را تضمین میکنند. بسیاری از شرکتهای فناوری ایرانی در پروژههای اختصاصی خود این استانداردها را اجرا کردهاند؛ بهعبارت دیگر، زیرساخت فنی و دانش تخصصی در داخل کشور موجود است و گرهگشایی عمدتاً در سطوح تصمیمگیری و بودجهبندی نهادهای ارائهدهندهٔ خدمات قرار دارد.
از منظر سیاستگذاری، تصویب آییننامههای ملزمکنندهٔ دسترسپذیری در سامانههای عمومی و اختصاصی مهلت زمانی برای بازطراحی، میتواند در کوتاهمدت شکاف موجود را پر کند. تجربهٔ چندین کشور نشان داده است که وقتی معیار دسترسپذیری به معیار تحویل پروژه تبدیل شود، توسعهدهندگان بهسرعت با الگوهای استاندارد هماهنگ میشوند.
در مجموع، چالش دسترسپذیری وبسایتهای ایرانی یک خلأ فنی قابلرفع است؛ خلأیی که با تخصیص بودجهٔ مناسب، آموزش توسعهدهندگان و نظارت نهادی، میتواند در یک دورهٔ زمانی کوتاه برطرف شود و خدمات دیجیتال ایران را واقعاً در دسترس همهٔ شهروندان قرار دهد.