تشنج واکنش ناگهانی و غیرقابل کنترل نورون‌های مغز است که در آن سیگنال‌های الکتریکی به‌جای مسیر طبیعی، با شدت بالا و به‌صورت هم‌زمان در گروه‌های بزرگ سلول‌های عصبی پخش می‌شوند. این فرآیند موجب انقباض و گشایش تکراری عضلات، اختلال آگاهی و گاهی از دست دادن موقت کنترل تنفس می‌شود.
انواع اصلی تشنج
۱. تشنج عمومی (ژنرالایزد): در این نوع، فعالیت غیرطبیعی الکتریکی هم‌زمان در هر دو نیمکره مغز رخ می‌دهد. زیرنوع‌های آن شامل غیبت (absence)، میوتونیک، تونیک-کلونیک و کلونیک است. بیمار ممکن است چند ثانیه یا چند دقیقه آگاهی خود را از دست بدهد یا عضلاتش دچار انقباض شدید شود.
۲. تشنج جزئی (فوکال): اختلال از یک ناحیه محدود مغز آغاز می‌شود و بسته به محل درگیری، علائم می‌تواند لرزش یک اندام، حسی غیرعادی، بویا یا طعم نامعمول یا احساس اضطراب ناگهانی باشد. اگر فعالیت الکتریکی به نواحی دیگر گسترش یابد، به تشنج جنرالایزد تبدیل می‌شود.
۳. تشنج ناشناخته (انسیکلیت): در مواردی که به‌دلیل اختلال هوشیاری بیمار، علائم ظاهری کامل در دسترس نباشد، تشنج را در این دسته طبقه‌بندی می‌کنند.
چه اتفاقی در بدن رخ می‌دهد؟
در لحظه تشنج، مغز برای چند ثانیه تا چند دقیقه در وضعیت برانگیختگی بیش‌ازحد قرار می‌گیرد. عضلات اسکلتی ابتدا به‌صورت تونیک (انقباض مداوم) و سپس کلونیک (لرزش) عمل می‌کنند. قلب‌رشد و فشارخون موقتاً بالا می‌روند، رفلکس‌های گوارشی ممکن است تحریک شوند و پس از دوره تشنج، بیمار وارد فاز پست‌ایکتال می‌شود؛ مرحله‌ای با خستگی، سردرد، گیجی و در برخی موارد خواب‌آلودگی که چندین ساعت طول می‌کشد.
مسیر تشخیص و درمان در ایران
بررسی‌های بالینی، نوار مغز (EEG) و تصویربرداری رزونانس مغزی (MRI) ابزارهای اصلی تشخیص هستند. در نظام سلامت ایران، مراکز تخصصی نورولوژی در کلان‌شهرها و شهرهای بزرگ، پروتکل‌های درمانی مبتنی بر داروهای ضدتشنج و در موارد مقاوم، جراحی کانون تشنج را ارائه می‌دهند. آمارهای اخیر نشان می‌دهد با توجه به‌موقع، بیش از ۷۰ درصد بیماران تشنجی با درمان دارویی به کنترل کامل علائم دست می‌یابند.
نکته: این متن صرفاً جنبه آگاهی‌بخشی دارد و جایگزین مشاوره پزشکی نیست. در صورت مشاهده هرگونه Episode تشنجی، مراجعه فوری به اورژانس یا متخصص مغز و اعصاب توصیه می‌شود.
