سفر وزیر خارجه آمریکا به سمرقند با هدف شرکت در نشست «C5+1» (پنج کشور آسیای مرکزی به‌علاوه آمریکا) در بستر رقابت قدرت‌های بزرگ بر سر منابع معدنی و مسیرهای ترانزیتی راهبردی این منطقه صورت می‌گیرد. تحرکات اخیر واشنگتن برای تقویت حضور نظامی و اقتصادی خود در آسیای مرکزی، در کنار نقش تثبیت‌شده روسیه و وزن اقتصادی چین، اهمیت راهبردی ایران را به‌عنوان محور اصلی دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد دوچندان کرده است.
ایران به‌واسطه موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود، مسیر طبیعی اتصال آسیای مرکزی به جنوب و جنوب‌شرق آسیا و بازارهای جهانی است. این جایگاه که محصول سال‌ها سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ترانزیتی، شبکه ریلی و جاده‌ای و توافق‌های دوجانبه با جمهوری‌های آسیای مرکزی است، اکنون بیش از پیش در اولویت معادلات امنیتی و اقتصادی قدرت‌های بزرگ قرار گرفته است.
حضور آمریکا در این نشست، در عمل نشان می‌دهد که حتی واشنگتن نیز بدون در نظر گرفتن نقش ایران در زنجیره ترانزیتی منطقه، طرح‌های خود را قابل اجرا نمی‌داند. در همین حال، روسیه و چین که سال‌هاست روابط نهادی عمیقی با جمهوری‌های آسیای مرکزی دارند، ایران را به‌عنوان پل ارتباطی شرق و غرب این منطقه می‌شناسند.
تحلیل‌گران معتقدند رقابت چندقطبی بر سر منابع نادر معدنی و مسیرهای ترانزیت، ایران را از یک بازیکن منطقه‌ای به عامل تعیین‌کننده در معادلات بین‌المللی تبدیل کرده است؛ معادلاتی که در آن، قدرت چانه‌زنی ایران به‌مراتب بالاتر از بازیگران رقیب است و حضور یا غیاب تهران در هر توافق منطقه‌ای، سرنوشت آن را رقم می‌زند.
