ستارهشناسان در رصدخانه پارانال شیلی با بهرهگیری از هفت لیزر قدرتمند، در لایههای سدیم جو زمین در ارتفاع حدود ۹۰ کیلومتری، نقاط نورانی مصنوعی ایجاد میکنند. این نقاط که بهعنوان ستارههای مصنوعی شناخته میشوند، نقش مرجع نوری را برای تلسکوپ ایفا میکنند و امکان شناسایی و اصلاح اثرات مخرب جو زمین بر تصویربرداری را فراهم میآورند. لرزش نور ستارههای واقعی در جو معمولاً منجر به تار شدن تصاویر میشود، اما وجود این نقاط مرجع، دقت تصویربرداری را بهشدت افزایش میدهد.
تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) که توسط رصدخانه جنوبی اروپا (ESO) مدیریت میشود، از این فناوری برای ثبت تصاویر شفافتر از اعماق کیهان بهره میبرد. مهندسان در اواخر سال ۲۰۲۵ نصب آخرین نمونه از مجموعه لیزرهای جدید را در این مجموعه به پایان میرسانند. این رصدخانه پیش از این دستاوردهای مهمی همچون ثبت نخستین تصویر مستقیم از یک سیاره فراخورشیدی و رصد ستارههای در حال چرخش به دور سیاهچاله مرکزی کهکشان راه شیری را کسب کرده است.
در بخش ایمنی، استفاده از پرتوهای پرقدرت در نزدیکی مسیرهای پروازی، نگرانیهایی درباره امنیت خلبانان ایجاد کرده است. ایتزیار د گرگوریو مونسالوو، نماینده ESO، تأکید میکند که سامانههای ایمنی ویژهای برای جلوگیری از تابش لیزر به سمت هواپیماها طراحی شده و در صورت نزدیک شدن هواپیما به ناحیه رصد، سیستم بهصورت خودکار لیزرها را خاموش میکند تا از اختلال در دید خلبان جلوگیری شود.
ساختار عملیاتی این پروژه در بیابان آتاکاما به ترتیب زیر است: چهار لیزر از چهار سازه مجزا بهطور همزمان به سمت آسمان شلیک میشوند؛ پرتوهای لیزر با برخورد به لایه سدیم، ستارههای مصنوعی ایجاد میکنند؛ تلسکوپ با استفاده از این نقاط میزان انحراف تصویر ناشی از جو را محاسبه میکند و در نهایت اصلاحات نوری انجامشده، وضوح تصاویر کیهانی را به سطح بسیار بالایی میرسانند.
این پروژه نمونهای از پیشرفتهای روز افزون فناوری نجومی در سطح جهان است و نشان میدهد که رقابت علمی بینالملل در حوزه رصدگری و تصویربرداری کیهانی همچنان شتاب دارد. در این میان، برنامههای فضایی و نجومی ایران نیز در مسیر توسعه زیرساختهای رصد و فناوریهای نوری حرکت میکند و چشمانداز بلندمدت آن، حضور مؤثرتر در عرصههای پژوهشی بینالمللی است.