خونریزی شدید یکی از موارد نادر اما خطرناک در زندگی روزمره است که آشنایی با اصول اولیه کنترل آن، می‌تواند در سوانح خانگی، محل کار یا فضای عمومی، جان افراد را نجات دهد. شبکه اورژانس ۱۱۵ کشور با پوشش‌دهی سراسری و پرسنل متخصص، از زیرساخت‌های مؤثر در این حوزه محسوب می‌شود؛ با این حال، اقدامات صحیح در دقایق نخست، پیش از رسیدن تیم امداد، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
اقدام اول: فشار مستقیم
مهم‌ترین و موثرترین کار، قرار دادن یک گاز استریل یا پارچه تمیز روی زخم و اعمال فشار مداوم و قوی به مدت حداقل ۱۰ دقیقه است. در این فاصله، از جابه‌جایی یا برداشتن مداوم گاز برای بررسی زخم خودداری کنید.
اقدام دوم: بالا بردن عضو آسیب‌دیده
در صورت امکان، عضو خونریز را بالاتر از سطح قلب قرار دهید تا جریان خون به سمت زخم کاهش یابد. این کار به‌ویژه در مصدومیت دست‌ها و پاها مؤثر است.
اقدام سوم: تماس فوری با اورژانس ۱۱۵
پس از شروع کنترل اولیه، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید و اطلاعات دقیق محل، تعداد مصدوم و نوع خونریزی را اعلام کنید. اپراتورها تا رسیدن تیم امداد، راهنمایی‌های ضروری را تلفنی ارائه می‌کنند.
اقدام چهارم: عدم برداشتن گازهای آغشته به خون
اگر گاز یا پارچه زیر فشار کاملاً خون جذب کرده، آن را برندارید؛ بلکه لایه‌ای دیگر روی همان محل قرار دهید و فشار را ادامه دهید. این نکته از تشکیل لخته‌ی اولیه جلوگیری نمی‌کند و راز کنترل خونریزی است.
اقدام پنجم: پایش علائم شوک
کاهش فشار خون، تهوع، پوست سرد و مرطوب، تنفس سریع و گیجی، نشانه‌های شوک هورموییدی هستند. مصدوم را به حالت درازکش قرار دهید، پاها را کمی بالا بگیرید و از حرکت دادن زیاد او خودداری کنید.
آماده‌سازی و پیشگیری
تأمین کیت کمک‌های اولیه در خانه، محل کار و خودرو؛ آشنایی اعضای خانواده با شماره اورژانس؛ و شرکت دوره‌های آموزش کمک‌های اولیه که در مراکز بهداشتی سراسر ایران برگزار می‌شود، اقدامات مؤثری برای کاهش ریسک هستند.
این اطلاعات جنبه‌ی عمومی-آموزشی دارد و جایگزین مشاوره‌ی پزشکی نیست. در هرگونه خونریزی شدید، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
