صفحه نخست ‹ اجتماعی ‹ جزئیات خبر

محله «علی‌قلی‌آقا» در اصفهان؛ یادگار نظام موقوفات و معماری شهری صفوی در ایران

محله «علی‌قلی‌آقا» در اصفهان؛ یادگار نظام موقوفات و معماری شهری صفوی در ایران
«چهارسوق علی‌قلی‌آقا» محله‌ای موقوفی در اصفهان است که شامل مسجد، سقاخانه، حمام و بازارچه بوده و بازتابی از نظام پیشرفته موقوفات و معماری دوره صفوی در ایران محسوب می‌شود.

بر اساس اسناد و کتب تاریخی، در بافت قدیمی اصفهان محله‌ای به نام «چهارسوق علی‌قلی‌آقا» وجود داشته که از مجموعه‌های موقوفی دوره صفوی به شمار می‌رود. این محله به دست یکی از رجال اواخر دوره صفوی به نام «علی‌قلی‌آقا» بنا شده و شامل مسجد، سقاخانه، حمام، بازارچه و کاروانسروا بوده است.

نکته‌ای که در ساختار این محله برجسته است، نظام درآمدی و نگهداری آن است. بر اساس سندی که در منابع تاریخی ایران ثبت شده، درآمد حاصل از اجاره مغازه‌های بازارچه و دیگر بناهای موقوفی، به‌طور اختصاصی صرف حفظ و تعمیر مسجد و سایر اماکن می‌شده است. این چارچوب نهادی نشان می‌دهد که نظام موقوفات در ایران، حتی در قرن هفدهم میلادی، دارای ساختار اقتصادی منسجم و خودگردان بوده که بدون نیاز به بودجه دولتی، نگهداری اماکن عمومی را تضمین می‌کرد.

وجود کاروانسروا در کنار این مجموعه، به گستردگی نقش تجاری و بازرگانی اصفهان در دوران صفوی اشاره دارد. اصفهان در آن دوره یکی از قطب‌های اصلی تجاری خاورمیانه بود و محله‌هایی مانند «چهارسوق علی‌قلی‌آقا»، زیرساختی برای حرکت کالا و مسافر در شبکه جاده‌ای ایران تشکیل می‌دادند.

این یافته‌ها، بخشی از غنای میراث فرهنگی و معماری شهری ایران را ترسیم می‌کنند؛ میراثی که ریشه در نظام‌های نهادی و اقتصادی چندصدساله دارد و امروزه به‌عنوان سرمایه‌ای غیرملموس برای پژوهش در تاریخ شهری، اقتصاد اسلامی و مدیریت موقوفات باقی مانده است. پژوهش‌های به‌روز در حوزه بافت تاریخی اصفهان و شهرهای دیگر ایران، همچنان در حال کشف لایه‌های بیشتری از این تاریخ‌پژوهی هستند.

اشتراک‌گذاری:
لینک کوتاه: https://vatancall.ir/n/21964/