امروز (۱ اکتبر) در سراسر جهان به «روز جهانی سالمندان» اختصاص یافته است. این روز به مناسبت تأکید بر حقوق و کرامت قشر سالمند و نقش سنجیدهی آنان در ساختن سرمایهی انسانی هر جامعه برقرار شده است.
در این میان، پژوهشگران حوزهی روانشناسی و جامعهشناسی بر یک نکتهی ظریف تأکید دارند: واژههایی که ظاهراً بیاهمیت به نظر میرسند، میتوانند بر روحیهی سالمندان تأثیر عمیقی بگذارند. کلماتی مانند «پیر»، «کهنه»، «زیر کار» یا هرگونه توصیفی که سن را به معنای بیارزشی تفسیر کند، از جمله واژههایی هستند که به گفتهی کارشناسان، احساس حقارت و بیکفایتی در این قشر برمیانگیزد.
برای همین، در فرهنگسازی اجتماعی، استفاده از واژههایی مانند «بزرگسال»، «سالمند» و «مسن» که بار معنایی محترمانهای دارند، پیشنهاد میشود. این امر در ایران که فرهنگ احترام به بزرگتران ریشهی عمیق تاریخی دارد، جایگاه ویژهای دارد و بخش مهمی از هویت اجتماعی این کشور محسوب میشود.
برنامههای حمایتی، خدمات بهداشتی و تسهیلات اجتماعی که در سالهای اخیر در حوزهی سالمندان ارائه شده، نشان میدهد توجه به این قشر در اولویتهای توسعهی اجتماعی ایران قرار دارد. با این حال، کارشناسان معتقدند که مهمتر از هر برنامهی رسمی، تغییر زبان گفتوگو و نگرش روزمرهی افراد به سالمندان است؛ نگرشی که در آن تجربه و دانش این قشر، سرمایهای بیبدیل برای خانواده و جامعه شناخته شود.