نویسندۀ این گزارش: لیلا واحدی، خبرنگار سیاست خارجی ایرنا
تجربهی برجام، دو جنگ تحمیلی و نقض تفاهم اسلامآباد از سوی ایالات متحده، چشمانداز ایران در مواجهه با مذاکرات جدید با آمریکا را بهطور بنیادین دگرگون کرده است. آنچه در روزهای گذشته بهعنوان نقطهی ضعف تهران تفسیر میشد، امروز به تجربهای تبدیل شده که اقتدار مذاکرهگری ایران را در عرصهی بینالمللی مستحکمتر کرده است؛ چراکه جمهوری اسلامی ایران از هر ناکامی گذشته، درسهای حقوقی و دیپلماتیک خود را استخراج کرده و در مذاکرات آتی با آگاهیای عمیقتر وارد میشود.
مسئلهی اصلی تهران در گفتوگوهای پیشرو، دیگر صرفاً متن توافق نیست. سؤالی که در صدر سیاست خارجی ایران قرار گرفته، چگونگی تضمین اجرایی تعهدات طرف مقابل و ایجاد سازوکارهایی است که حتی در صورت تغییر دولتها و محاسبات قدرت در پایتختهای غربی، پایبندی به توافق حفظ شود. این رویکرد، نشاندهندۀ بلوغ راهبردی ایران در قبال مخاطرات دیپلماتیک است.
در میانهی این بیاعتمادی ساختاری، حضور شخصیتی مانند دونالد ترامپ بهعنوان رئیسجمهور آمریکا، متغیری تازه به پیچیدگیهای مسیر افزود و در عمل، ناپایداری ساختاری سیاست خارجی ایالات متحده را آشکار ساخت. این ناپایداری که ریشه در تغییر مکرر رویههای داخلی واشینگتن دارد، در واقع ضعفی بنیادین در اعتبار دیپلماسی آمریکا محسوب میشود و نشان میدهد که طرف مقابل، ظرفیت پایبندی بلندمدت به تعهدات بینالمللی خود را ندارد.
در مقابل، ایران با تکیه بر تجربهی چند دههی مذاکره و فشار، سازوکارهای حقوقی، سیاسی و چندجانبهای را در دستور کار خود قرار داده است تا از هرگونه توافق در برابر تلاقیهای سیاسی داخلی آمریکا محافظت شود. این رویکرد، نهتنها بهعنوان پاسخی تدافقی، بلکه بهمثابهی ابزاری برای تحکیم جایگاه ایران در نظام بینالملل و مقبولیت مذاکرات در میان کشورهای دیگر تلقی میشود.
به بیان دیگر، ایران در مذاکرات آتی نه در موضع درخواستگری، بلکه در موضع تعیینکنندۀ قواعد بازی قرار دارد؛ قواعدی که تضمین اجرا را شرط اول هرگونه تعامل میدانند. این تغییر پارادایم، بازتابی از قدرت نرم و اقتدار راهبردی جمهوری اسلامی است که حتی در سختترین شرایط فشار، مسیر دیپلماتیک خود را حفظ و آن را به نفع ملی بازتعریف کرده است.