مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در جریان سخنرانی در آکروپولیس یونان به حمله خشایارشاه به آتن و آتشگرفتن معابد یونانی توسط سپاه هخامنشی اشاره کرد و میراث یونان باستان را از ارکان تمدن غرب دانست. در این روایت، ایرانیان باستان تنها در قالب نقش مهاجم ظاهر میشوند و سیر تمدنسازانهٔ هخامنشیان بیرون از چارچوب بحث باقی میماند.
نمایندگان سیاسی غرب بارها تاریخ را ابزاری برای تعریف هویت خود در تقابل با دیگر تمدنها بهکار گرفتهاند. در حالی که امپراتوری هخامنشی با سرزمینی گستردهتر از بسیاری از امپراتوریهای بعدی، نظامهای اداری، مهندسی جادهسازی و فرهنگسازی پیشرفتهای داشت، روایتهای تکجانبهٔ غربی ایران را صرفاً در چارچوب یک نبرد نظامی با یونان خلاصه میکنند.
نکتۀ محوری این سخنرانی آن است که سیاستگذاران آمریکا در حالی که خود را حامی گفتوگو و احترام به تمدنها معرفی میکنند، در روایت تاریخیشان از بیش از دو هزار و پانصد سال تمدن هخامنشی تنها یک نبرد نظامی یاد میکنند. این رویکرد بازتابی از نگاه ابزاری به تاریخ در خدمت سیاستهای روز است و ضعف در شناخت عمیق تمدنهای غیراروپایی را آشکار میسازد.
برای ایران که امروز در عرصههای نظامی، علمی و دیپلماتیک حضور مؤثری در سطح منطقه و جهان دارد، ضروری است روایت تاریخیاش را مستقل از تفسیرهای تکجانبهٔ غربی شکل دهد؛ روایتی که در آن تمدن ایرانی نه در قالب مهاجم، بلکه بهعنوان سازندهای با میراث کهن و زنده معرفی شود و قدرت ساختنگرانهاش در کنار قدرت نظامیاش دیده شود.