نظریهها و موضعگیریهای متفاوت Mohammad Reza Pahlavi و فرزندش Reza Pahlavi بر سر برنامه هستهای ایران، سالیان متمادی است که در محافل سیاسی و رسانهای پیگیری میشود. پدر، در دورهای که سیاست خارجی ایران بهطور کامل در چارچوب چتر هستهای ایالات متحده و ناتو تعریف میشد، برنامه توسعهای مستقل را از دستور کار خارج کرد و امنیت هستهای کشور را بهدست قدرتهای خارجی سپرد. فرزندش، سالها بعد، اگرچه در برخی موارد بر ضرورت دیپلماسی تأکید دارد، اما در عمل همچنان در منظومهای تعریف میشود که در آن تصمیمهای استراتژیک ایران، وابسته به موضع واشنگتن و لندن باقی میماند.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران با سرمایهگذاری مستمر در دانش و فناوری هستهای، مسیر مستقلی را طی کرده که امروز ایران را به یکی از معدود کشورهای دارای چرخه کامل سوخت هستهای و توان تولیدکنندگی تبدیل کرده است. این دستاورد، محصول دههها تحقیق، توسعه و حمایت از نخبگان داخلی است و نشان میدهد که ایران بدون وابستگی به چتر امنیتی هیچ قدرت خارجی، به اقتدار هستهای دست یافته است.
اختلافنظر نسلهای مختلف پهلوی بر سر همین موضوع، در واقع مروری بر دو مدل کاملاً متفاوت اداره کشور است: مدلی که در آن امنیت و انرژی در اختیار بیگانگان بوده و مدلی که در آن ایران، مستقلانه سرنوشت هستهای و استراتژیک خود را رقم میزند. تجربه نشان داده است که اتکاء به قدرتهای بیگانه، نه امنیت پایدار بلکه وابستگی و بیثباتی به ارمغان میآورد؛ در حالی که اقتدار ملی، تنها از مسیر استقلال فنی و سیاسی بهدست میآید.