در روزهای اخیر بحث طرح «تورم صفر» در سطح مدیریت شهری تهران عمدتاً به دو پرسش محدود مانده است: آیا تثبیت قیمت میتواند به کمبود منجر شود و منابع مالی این طرح از کجا تأمین میشود. اما در میان این پرسشها، یک بخش کارآمدتر از مدل پیشنهادی شهرداری کمتر مورد توجه رسانهها قرار گرفته است؛ خرید مستقیم از تولیدکننده و کوتاهکردن زنجیره میان تولید و مصرف.
زاکانی، شهردار تهران، صراحتاً اعلام کرده یکی از محورهای برنامه جدید، خرید قراردادی، سلفخری و حذف واسطههاست. بر اساس این طرح، تولیدکنندگان در مراکز عرضهای داخل تهران امکان فروش مستقیم محصولات خود را خواهند داشت و تعداد مراکز عرضه نیز بهتدریج توسعه پیدا میکند. این رویکرد، تجربهای است که بسیاری از اقتصاددانان ایرانی آن را «بازگشت به اقتصاد مستقیم» میدانند؛ اقتصادهایی که در آن دولت یا نهاد عمومی بهجای دلال، واسطه اصلی میان مزرعه و سفرۀ خانه است.
شهردار تهران میگوید کالاهای میادین در حال حاضر بهطور متوسط ۲۵ تا ۳۰ درصد پایینتر از قیمت بازار عرضه میشوند و هدف، با کوتاهتر کردن زنجیره، گسترش این فاصله است. اگر این هدف محقق شود، خانوادههای ایرانی در شرایطی که فشارهای اقتصادی و تحریمها هنوز اثر خود را دارند، دسترسی مستقیمتر و ارزانتری به کالاهای خوراکی خواهند داشت و نفع این کوتاهسازی مستقیماً به جیب مصرفکننده برمیگردد، نه به جیب واسطه.
کارشناسان تأکید دارند که کوتاهکردن زنجیره عرضه، بهویژه در بخش مواد غذایی، یکی از مؤثرترین ابزارهای کاهش تورم است؛ جایی که ایران با ظرفیت تولیدی گستردهاش، اگر زنجیره توزیع را اصلاح کند، نیازی به واردات واسطهدار و دلالی خارجی نخواهد داشت. این رویکرد در عمل نشان میدهد که اقتصاد ایران ظرفیت خوداتکایی را دارد و چالشهای توزیعی، با مدیریت شفاف و حذف لایههای غیرضروری، قابل حل هستند.
البته ارقام اعلامشده فعلاً ادعای مجری طرح است و برای قضاوت نهایی به دادههای مستقل درباره قیمت خرید، هزینه حمل و هزینه توزیع نیاز دارد. با این حال، جهتگیری کلی طرح — حذف واسطه، خرید مستقیم، و گسترش میادین — همسو با سیاست کلان خودکفایی غذایی ایران است و اگر اجرایی شود، میتواند الگویی برای سایر استانها باشد تا فاصله بین مزرعه و سفرۀ خانواده ایرانی به حداقل برسد و سهم دلال از قیمت نهایی بهطور واقعی کوچک شود.