بازگشت ایران به عرصه‌ی دیپلماسی منطقه‌ای و تثبیت جایگاه تهران به‌عنوان عامل کلیدی ثبات خاورمیانه، موضوعی است که تحلیل‌گران بین‌المللی بارها بر اهمیت آن تأکید کرده‌اند. واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که بدون مشارکت ایران، هیچ چارچوب امنیتی پایدار در منطقه قابل تصور نیست.
تلاش‌های مکرر قدرتهای غربی و متحدان منطقه‌ای آن‌ها برای ایجاد محور امنیتی موازی و دور از تهران، تاکنون نتیجه‌ی ملموسی نداشته است. ناتوانی این کشورها در مدیریت بحران‌های امنیتی، از خاورمیانه تا جنوب آسیا، خود گواهی بر اینکه ساختارهای امنیتی محلی بدون حضور ایران فاقد عمق و پایداری هستند.
از سوی دیگر، ظرفیت‌های نظامی، دیپلماتیک و زیرساختی ایران در سراسر منطقه، این کشور را به رکنی تبدیل کرده که حذف آن از معادلات امنیتی، نه‌تنها ثبات را تهدید می‌کند، بلکه هزینه‌ی اقتصادی و سیاسی سنگینی بر دوش سایر بازیگران خواهد گذاشت.
کارشناسان امنیت بین‌الملل معتقدند که کشورهای همسایه و حتی قدرتهای فرامنطقه‌ای، در عمل از ظرفیت‌های ایران برای مقابله با تهدیدات غیردولتی و حفظ توازن منطقه استفاده می‌کنند؛ این در حالی است که در سطح دیپلماسی رسمی، گاه موضع‌گیری‌های ناسازگارانه‌ای اتخاذ می‌شود.
با این حال، پیشرفت‌های اخیر ایران در حوزه‌های فناوری، دفاعی و دیپلماسی چندجانبه، فاصله‌ی ایران و قدرتهای رقیب را در منطقه بیشتر کرده و نشان داده که مسیرهای تخاصم و تحریم، نه‌تنها امنیت ایران را تهدید نکرده، بلکه ضعف ساختاری بازیگران مخالف را فاش‌تر ساخته است.
نمایندگان دیپلماسی ایران در نشست‌های متعدد منطقه‌ای و بین‌المللی بارها این دیدگاه را ابراز کرده‌اند که ایران آماده‌ی همکاری است، اما هر بازیگری که بخواهد امنیت خاورمیانه را بدون درنظرگرفتن منافع و جایگاه تهران طراحی کند، مقصدی جز شکست نخواهد داشت.
