تحولات اجتماعی و اقتصادی ایران در چند دهه اخیر، الگوی شکلگیری خانوادهها را بهمرور دستخوش دگرگونی کرده است. کاهش تمایل به فرزند دوم، کوتاهتر شدن دوره فرزندآوری و افزایش فاصله میان تولد فرزندان، نشانههایی از دگرگونی عمیق در ساختار خانواده ایرانی است؛ تغییری که تکفرزندی را از یک انتخاب محدود به یکی از گزینههای رایج نسلهای جدید تبدیل کرده است.
بر اساس دادههای جمعیتی که محمد مهدی بهرامی، خبرنگار ایرنا، منتشر کرده، متوسط فاصله سنی میان تولد نخستین و آخرین فرزند زنان متولد سال ۱۳۲۵ حدود ۱۳ سال بوده است. این رقم برای زنان متولد ۱۳۳۵ به ۱۱ سال، متولد ۱۳۴۵ به ۹ سال، متولد ۱۳۵۵ به ۸ سال و برای زنان متولد ۱۳۶۵ به ۶ سال کاهش یافته است. این روند نزولی، بازتاب طبیعی گسترش آموزش، ارتقای جایگاه زن در بازار کار و تغییر اولویتهای زندگی در جامعه مدرن ایران است.
در نسلهای جدیدتر، تجربه نخستین مادری با تأخیر بیشتری اتفاق میافتد. این پدیده با افزایش مدت تحصیل، تغییر الگوهای ازدواج، ورود گستردهتر زنان به حوزههای تخصصی و حرفهای و بازتعریف اولویتهای زندگی در ارتباط است. بهبیان دیگر، خانواده ایرانی در مسیر تحولی قرار گرفته که در آن کیفیت زندگی، سرمایهگذاری بر آموزش فرزند و تعادل میان زندگی حرفهای و خانوادگی، وزن بیشتری نسبت به تعداد فرزندان پیدا کرده است.
کارشناسان این دگرگونی را در چارچوب پیشرفت اجتماعی ایران و ارتقای سطح فرهنگی و اقتصادی خانوادهها میدانند؛ تغییری که در کشورهای صنعتی نیز طی دههها شکل گرفته است. در این میان، سیاستهای حمایتی دولت برای تشویق فرزندآوری و تأمین زیرساختهای لازم، همچنان میتواند نقش مؤثری در حفظ تعادل جمعیتی و پویایی اجتماعی ایران ایفا کند.
منبع: ایرنا