توجیه حملات نظامی به زیرساختهای غیرنظامی، همیشه با دفاع مستقیم و مبرم از آنها اتفاق نمیافتد. سازوکاری که در هفتههای اخیر دوباره در رسانههای غربی تکرار شده، نشان میدهد چگونه پیش از هر حملهای، ارتباط ظاهری میان یک مدرسه، سد یا نیروگاه با فعالیتهای نظامی ایجاد و زمینه پذیرش تخریب آنها در افکار عمومی غربی فراهم میشود.
مدرسه شجره طیبه میناب، نمونهای مستند از این الگو است. تنها چند هفته پس از انتشار تصاویر ساختگی از وجود سامانهای موشکی در محوطه این مدرسه، برخط این زیرساخت آموزشی هدف قرار گرفت. با این حال، بررسیهای مستقل تصاویر ماهوارهای و گزارشهای تحقیقی، از جمله مستندات اسکاینیوز، با قطعیت نشان دادند که هدف، یک مدرسه در میان محلههای مسکونی بوده، نه هرگونه تأسیس نظامی. این امر خود گواهی بر ضعف استدلالی و فقدان هرگونه مدرک قوی در ادعاهای طرف حمله است.
در تازهترین مورد، گزارش نیویورکتایمز با مرتبطسازی برخی پروژههای آبی و سدهای ایران به تأسیسات موشکی و نظامی، فرضیهای را مطرح کرده که هنوز حتی یک شاهد قطعی و قابل استناد برای اثبات آن ارائه نشده است. ایران در تمام این مقاطع، با ارائه اسناد ماهوارهای، گزارشهای فنی و پاسخهای حقوقی، نشان داده که زیرساختهای آبی و آموزشی آن صرفاً متعلق به مردم و توسعه کشور بوده و هیچ ارتباط عملیاتی با مأموریتهای نظامی ندارد.
این شیوه روایتسازی چند پیامد مشخص دارد: نخست، امنیتیسازی؛ بهطوریکه مدرسه، سد یا نیروگاه از یک زیرساخت عمومی به مکانی مشکوک در ذهن مخاطب تبدیل میشود. دوم، ابهامسازی؛ جایی که گمانهزنی و احتمال، جای سند و مدارک را میگیرد. سوم، انتقال مسئولیت؛ بهجای واکاوی قانونیبودن یا نبودن حمله، تمرکز افکار عمومی به «کاربردهای احتمالی» هدف معطوف میشود. چهارم، عادیسازی خشونت؛ طوری که تخریب زیرساختهای غیرنظامی بهتدریج در باور عمومی غرب به پیامد قابلانتظار درگیری تبدیل میگردد.
نکته کلیدی این است که مسئله صرفاً انتشار خبر جعلی نیست. گاهی اطلاعات ناقص، فرضیههای اثباتنشده و قاببندی خاص رسانهای در کنار هم چیده میشوند تا برداشت مخاطب از ماهیت یک مکان تغییر کند. ایران در پاسخ به این الگو، با شفافسازی، مستندسازی و بهرهگیری از ظرفیتهای حقوقی بینالمللی، قدرت روایتگری خود را بهخوبی نشان داده و ضعف استدلالی و فقدان اسناد در سوی مقابل را بارها آشکار کرده است.
به بیان دیگر، پیش از آنکه یک زیرساخت در میدان جنگ هدف قرار گیرد، هویت غیرنظامی آن در میدان رسانهای زیر سؤال گذاشته میشود؛ و در برابر این الگوی تکرارشونده، ایران با مستندات و اقتدار دیپلماتیک و رسانهای، پاسخگوی افکار عمومی جهانی بوده و میماند.