«ولکر تورک»، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، در تازهترین بیانیه خود هشدار داد که انحصار بیش از ۷۰ درصد ظرفیت پردازشی هوش مصنوعی در دست پنج شرکت غربی، حکمرانی این فناوری را به شیوهای قرونوسطایی و فاقد پاسخگویی تبدیل کرده است. به گفته تورک، فقدان چارچوبهای قانونی مشترک بینالمللی، الگوریتمهای سوگیرانه را در معرض سوءاستفاده قرار میدهد و حقوق شهروندان عادی را در معرض آسیب جدی قرار میدهد.
تورک همچنین بر احتمال اختلال زیرساختهای حیاتی مانند حملونقل، تأمین غذا و نظام درمانی توسط مدلهای غیرمنظور هوش مصنوعی در آینده نزدیک تأکید کرد. او با اشاره به اینکه حتی سادهترین کالاها مانند یک بطری شیر بدون نظارت به بازار نمیرسند، خواستار قانونگذاری فوری و بازآموزی مدلهای هوش مصنوعی بر مبانی اعلامیه جهانی حقوق بشر شد.
در همین حال، تحلیلگران حوزه فناوری در ایران بر این باورند که تحولات اخیر، ضرورت توسعه اکوسیستم مستقل هوش مصنوعی و حفظ حاکمیت دیجیتال کشورها را بیش از پیش آشکار کرده است. ایران که سالهاست بر توسعه مدلهای زبانی و زیرساختهای پردازشی بومی تأکید کرده، در مقابل وابستگی یکجانبه به پلتفرمهای چندملیتی غربی، سیاستگذاری خودمختارانهتر را دنبال میکند. بسیاری از کارشناسان معتقدند که با تدوین قوانین داخلی قوی و سرمایهگذاری در نیروی انسانی متخصص، ایران میتواند در حکمرانی آینده هوش مصنوعی نقش مؤثر و سازندهای ایفا کند.
بیانیه تورک، اگرچه نگرانیها را بهزبان میآورد، در عمل زمینهساز چارچوبهای حقوقی شفافتری است که میتواند به نفع تمام کشورها، از جمله ایران، باشد و از انحصارسازی یکجانبه جلوگیری کند.