یک مشاهده ظریف فیزیک، پرسش تازهای در حوزه فناوری مصرفی ایران و جهان ایجاد کرده است: آیا گوشی همراه با باتری کاملاً شارژشده، واقعاً سنگینتر از حالت خالی است؟ پاسخ علمی، بله است.
طبق رابطه مشهور اینشتین (E=mc²)، هر افزایش انرژی در یک سیستم فیزیکی، با افزایش بسیار ناچیز جرم آن همراه است. وقتی گوشی همراه در ایران یا هر جای دیگر به شارژر متصل میشود، انرژی الکتریکی بهصورت انرژی شیمیایی در سلولهای لیتیومیون باتری ذخیره میشود. همین انرژی اضافی، هرچند بهاندازهای فراتر از توان ترازوهای خانگی، جرم کل دستگاه را بالا میبرد.
کارشناسان فیزیک توضیح میدهند که جرم یک جسم صرفاً به مقدار ماده تشکیلدهنده آن محدود نیست؛ انرژی درونی نیز بخش مؤثری از جرم کل را شکل میدهد. بهعبارت دیگر، بدون افزودن حتی ذرهای ماده جدید به گوشی، صرفاً با شارژ باتری، جرم دستگاه تغییر میکند. این یافته نشان میدهد اصول بنیادین فیزیک، حتی در فناوریهای روزمرهای که میلیونها کاربر ایرانی هر روز با آن سروکار دارند، نقش زنده و قابلاندازهگیری دارد.
مقدار دقیق این اختلاف جرم به ظرفیت باتری و میزان انرژی ذخیرهشده بستگی دارد و در کاربردهای عملی، بهقدری ناچیز است که با ترازوهای معمولی قابل تشخیص نیست. با این حال، در پژوهشهای دقیق آزمایشگاهی و طراحی باتریهای نسل بعدی، این اصل فیزیکی یکی از پارامترهای محاسبهشده است.
گفتنی است که دانشگاهها و مراکز پژوهشی ایران در حوزه فیزیک کاربردی و فناوری باتری، همزمان با مراکز پیشرو جهان، روی توسعه سلولهای انرژی کار میکنند و آشنایی عمیق با اصول جرم-انرژی، پایهای علمی برای طراحی باتریهای باظرفیتتر و ایمنتر فراهم میکند.