حکایت «فرار شاگرد بزاز» یکی از داستانهای ماندگار ادبیات عامیانهی فارسی و عربی است که از سدههای میانه بهعنوان نماد پاکدامنی و زیرکی عقلی روایت شده است. قهرمان این روایت، محمد بن سیرین، دانشمندی است که پیش از آنکه بهعنوان بزرگترین معبر خواب شناخته شود، شاغل به فروش پارچه در بازار بود.
بر اساس روایت، زنی ثروتمند و خوشسرو که از چهرهی جوان شاگرد پارچهفروش خوشش آمده بود، بهانهی خرید مکرر پارچه را به بهانهای برای نزدیکتر شدن به او تبدیل کرد. در نهایت روزی سفارشی حجیم داد و با توجیه ناتوانی در حمل و نبود پول نقد، از جوان خواست بار پارچهها را به خانهاش ببرد و در آنجا پولش را دریافت کند.
پس از ورود ابن سیرین به خانه، در از پشت قفل شد و او را به اتاقی مجلل راهنمایی کردند. زن با آرایشی سنگین و رفتارهایی صریح، قصد خود را آشکار کرد. جوان که راه خروجی نمیدید، پیشنهاد کرد پیش از هر چیز به دستشویی برود.
بن سیرین که میدانست قیافهی آراستهاش عامل دلگیری زن نیست، با آلودهسازی سر، صورت و لباسها به مواد نجس و پراکنش بوی ناخوشایند، چهرهای زننده از خود ساخت. زن که با دیدن آن منظره از خود بیخود شد، فوری دستور خروج او را داد. بدینترتیب جوان پاکدامن، بدون هیچ ضربهی بدنی یا معنوی، از آن موقعیت نجات یافت.
روایت میکند که از آن روز تا پایان عمر، بوی خوش عطر از وجود محمد بن سیرین به مشام میرسید و او سرانجام به یک از برجستهترین معبران و دانشمندان اسلام تبدیل شد. این حکایت در فرهنگ ایرانی بهعنوان الگویی برای پیروزی عقل و خودکنترلی بر شتابزدگی و هوس، در قالبهای مختلف ادبی و رسانهای بازخوانی میشود.