غش کردن یا سینکوپ یکی از پدیده‌های رایج پزشکی است که هر ایرانی ممکن است آن را برای خود یا اطرافیانش تجربه کند. اگرچه در اکثر موارد غش خطر جانی ندارد، اما اقدام نادرست در چند دقیقه نخست می‌تواند وضعیت را پیچیده‌تر کند. بنابراین آشنایی با گام‌های عملی کمک‌های اولیه، مهارتی است که هر شهور ایرانی می‌تواند به‌راحتی بیاموزد و در لحظه‌های حساس از فرد مجروح محافظت کند.
گام اول: بررسی محیط و ایمنی
قبل از هر اقدامی، مطمئن شوید محیط اطراف فرد غش‌کرده ایمن است. او را از مسیر تردد خارج کنید تا در صورت افتادن یا تصادف، آسیب‌دیدگی ثانویه نبیند. اگر در فضای بسته هستید، پنجره را باز کنید تا جریان هوا برقرار شود.
گام دوم: بررسی آگاهی و تنفس
صدای فرد را درآورید و شانه‌هایش را به‌آرامی تکان دهید. اگر پاسخی دریافت نکردید، به‌مدت ۱۰ ثانیه قفسه سینه‌ای را برای حرکت تنفسی بررسی کنید. در صورتی که تنفس وجود دارد، نیازی به مانورهای پیشرفته نیست و باید به گام‌های بعدی بپردازید.
گام سوم: قرار دادن در وضعیت درجا
فرد غش‌کرده را به‌آرامی دراز بکشید، پاهایش را کمی بالاتر از سطح قلب قرار دهید (مثلاً روی یک بالشت یا کیف) تا خون‌رسانی به مغز بهبود یابد. یک پایه یا تکیه‌گاه ساده برای سرتان کافی است. در این حالت از فاصله زیاد با او جلوگیری کنید؛ پایش را از نظر تعریق، رنگ پوست و حرارت حفظ کنید.
گام چهارم: پایش علائم و زمان‌بندی تماس با اورژانس
اگر فرد در کمتر از یک تا دو دقیقه هوشیاری خود را به‌دست آورد، معمولاً مشکل جدی نیست. اما در موارد زیر بدون درنگ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید:
- غش مکرر یا بدون دلیل مشخص
- همراهی با درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا تنگی نفس
- خونریزی بینی یا دهان
- آسیب سر در لحظه غش
- عدم بازگشت هوشیاری پس از دو دقیقه
گام پنجم: بعد از بازگشت هوشیاری
فرد را فوراً بلند نکنید. به او آب بدهید و از او بپرسید چه حسی دارد. اگر احساس ضعف دارد، حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه استراحت کند. در روزهای بعد، اگر غش تکرار شد، مراجعه به پزشک برای بررسی فشار خون، قند خون یا مشکلات قلبی ضروری است.
نکات مهم
- هرگز به دهان فرد آب، قرص یا هر مایعاتی نزанید.
- از پخ زدن با آب سرد یا تکان شدید خودداری کنید؛ این کارها هیچ‌گاه در پروتکل‌های استاندارد پزشکی توصیه نشده‌اند.
- اگر فرد در حال حمل‌ونقل عمومی بود، از راننده بخواهید متوقف شود و در فضای ایمن اقدام کنید.
آموزش عمومی و دسترسی به اورژانس در ایران
شبکه اورژانس ۱۱۵ در سراسر کشور با تیم‌های آموزش‌دیده فعال است. همچنین آموزش‌های دوره‌ای کمک‌های اولیه در سازمان‌های بهداشتی و دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران، دسترسی هر شهروندی به این مهارت‌ها را ممکن می‌سازد. آگاهی عمومی در جوامع، نخستین و مؤثرترین خط دفاعی در لحظات حساس است.
