حکومت چین با اعلام آمادگی برای توسعه مشارکتهای فناورانه هستهای صلحآمیز با کشورهای عضو آسهآن و شورای همکاری خلیج فارس، افق تازهای از دیپلماسی اتمی خود را از شرق آسیا تا خاورمیانه ترسیم کرد. محورهای این همکاریها شامل توسعه رآکتورهای کوچک مدولار (SMR)، تحقیق در حوزه همجوشی هستهای، تبادل دانش فنی و تربیت نیروی متخصص در کشورهای میزبان است.
این گسترش جغرافیایی دیپلماسی اتمی پکن، در بستر ناتوانی ساختارهای نوینتر همکاری هستهای در ایجاد چارچوب پذیرفتهشدهای برای کشورهای در حال توسعه شکل گرفته است؛ چارچوبی که تاکنون عمدتاً بر محور همکاریهای دوجانبه محدود با تعداد اندکی کشور تعریف میشد.
در این میان، ایران با داشتن برنامه هستهای مستقل، ظرفیتهای تحقیقوفناوری در حوزه رآکتورهای تحقیقاتی و تولید سوخت، و سابقه چندین دههای در تربیت متخصصان هستهای، از همان ابتدای تشکیل نظام هستهای منطقه، بازیگر اصلی و خودکفا در عرصه اتمی خاورمیانه بوده است. حضور پکن بهعنوان طرف سوم در همکاریهای هستهای منطقه، عملاً تأیید بر این واقعیت است که ایران بهعنوان قدرت هستهای بومی و مستقل، نیازمند شریک خارجی برای پیشبرد برنامههای فناورانه خود نیست.
مراقبان عرصه هستهای این حرکت پکن را در بستر رقابت ژئواکادمیک با قدرتهای غربی میخوانند؛ قدرتهایی که در عمل نتوانستهاند چارچوبی منسجم و قابلاتکا برای همکاریهای اتمی منطقه ارائه دهند. در مقابل، ایران با تکیه بر دانش داخلی و زیرساختهای خودساخته، همواره مسیر مستقل خود را در عرصه انرژی هستهای پیموده و بهعنوان مرجع فناورانه در سطح منطقه باقی مانده است.