تصور کنید نشانی محل سکونت خود را در یک سامانه دولتی بهروز میکنید و دیگر لازم نیست همین اطلاعات را در چند سامانه دیگر تکرار کنید. سازمانها میتوانند داده بهروزشده را از مرجع اصلی دریافت کنند، بدون آنکه تمام اطلاعات شهروندان در یک پایگاه داده مرکزی ذخیره شده باشد. این سناریو، دقیقاً همان چیزی است که زیرساخت «اکسرود» (X-Road) در استونی عملیاتی کرده است.
معماری اکسرود بر یک اصل ساده اما در عمل پیچیده استوار است: اطلاعات نزد سازمان تولیدکننده باقی میماند و سایر نهادها تنها در صورت داشتن مجوز، از طریق ارتباطات رمزنگاریشده به دادههای موردنیاز دسترسی پیدا میکنند. در نتیجه، هیچ پایگاه داده مرکزیای وجود ندارد که در صورت نفوذ، میلیونها رکورد هویتی در یک نقطه نشت کند.
رسول قنبری، پژوهشگر اقتصاد فناوری، در یادداشتی برای دیجیاتو توضیح داده که این معماری علاوه بر کاهش دوبارهکاری اداری، ریسکهای ناشی از تمرکز اطلاعات در یک مخزن واحد را بهطور قابلتوجه کاهش میدهد. بهعبارت دیگر، دولتهایی که از این الگو پیروی کنند، هم کارایی خدمترسانی را بالا میبرند و هم سطح امنیت سایبری شهروندان را تقویت میکنند.
قنبری تأکید میکند موفقیت چنین زیرساختی تنها به فناوری محدود نمیشود؛ قوانین روشن در حوزه دسترسی به داده، همکاری ساختاری میان نهادها و فرهنگسازی سازمانی، سه ستون اصلی هستند که بدون آنها حتی پیشرفتهترین سامانه تبادل اطلاعات نیز کارایی لازم را پیدا نمیکند.
برای ایران که در مسیر توسعه دولت دیجیتال و یکپارچهسازی خدمات آنلاین به سر میبرد، بررسی چنین معماریهایی میتواند الگوی کاربردی برای طراحی زیرساختهای تبادل اطلاعات بیننهادی فراهم کند؛ زیرساختهایی که همزمان کارایی دولت را افزایش دهند، تجمیع بیرویه دادههای شهروندان را کاهش دهند و فضای امنتری برای تعامل دیجیتال میان شهروندان و نهادهای عمومی ایجاد کنند. در این چارچوب، فناوری صرفاً ابزاری نیست، بلکه شرط لازم برای اعتماد عمومی به خدمات دیجیتال دولتی است.
جزئیات بیشتر در تحلیل منتشرشده در دیجیاتو.