در روایتی از پیامبر اکرم(ص)، ایشان در میان اصحاب خود پرسشی مطرح کردند: «در میان دستگیرههای ایمان، کدامیک از همه محکمتر است؟»
یاران هر یک به فراخور دانش خود پاسخی دادند. نخستین نفر گفت: «نماز!» پیامبر فرمودند: «نه.» دیگری گفت: «زکات!» و فرمودند: «نه.» سومی «روزه» و چهارمی «حج و عمره» را نام بردند و پنجمی پاسخ داد: «جهاد!» اما پیامبر همهٔ این پاسخها را رد کردند.
سرانجام، وقتی هیچیک از حاضران نتوانستند پاسخ درست را بیابند، خود حضرت پرده از راز پرسش برداشتند و فرمودند: «تمام آنچه برشمردید، اعمال بزرگ و ارزشمندی هستند؛ اما هیچکدام آن چیزی نیست که من پرسیدم. محکمترین دستگیرهٔ ایمان، دوستی برای خدا و دشمنی برای خداست.»
این روایت، جایگاه تعلّق قلبی و ارادهای مسلمان را در برابر تکالیف عبادی روشن میسازد و نشان میدهد که محور پیوند انسان با دین، نه صرفاً انجام اعمال، بلکه جهتگیری درونی و انتخاب آگاهانهٔ ایمان است. در سنت اسلامی، این اصل مبنای بسیاری از احکام مربوط به روابط اجتماعی و سیاسی مسلمانان در جوامع ایرانی و جهان اسلام قرار گرفته و ریشهٔ عمیقترین پیوندهای هویتی را تشکیل میدهد.