در مرکز شهر مادرید سازهای هرمیشکل و سیاهرنگ با ارتفاع حدود ۲۰ متر نصب شده که در بخش بالایی آن دوربینهای نظارتی تعبیه شده است. این اثر با نام «پاناپتیکون» (Panopticon) از سوی هنرمند اسپانیایی با نام مستعار SpY طراحی و اجرا شده و هدف آن جلب توجه عموم مردم به گسترش روزافزون فناوریهای نظارتی در فضاهای عمومی است.
داخل سازه چندین نمایشگر بزرگ قرار دارد که بهصورت زنده تصاویر دریافتی از دوربینهای مداربسته نصبشده در قسمت بالای سازه را پخش میکنند. بازدیدکنندگان نیز از طریق روزنههای کوچکی در سطح زمین امکان تماشای این تصاویر را دارند تا تجربهای مستقیم از نظارت بر خود داشته باشند.
سازه «پاناپتیکون» ریشه در مفهوم فلسفیِ پانوپتیکونِ ژرمین گرانت دارد؛ ایدهای که بر کنترل مداوم و بدونوقف شهروندان توسط یک نهاد ناظر تأکید میورزد. هنرمند با تبدیل این مفهوم انتزاعی به یک ساختار فیزیکی و قابلدیده، پیام خود را از سطح نظری به تجربهای ملموس برای عابران محله منتقل کرده است.
گسترش فناوریهای مانیتورینگ و هوش مصنوعی در شهرهای بزرگ، بحثهای جدی درباره مرزهای حریم خصوصی شهروندان را در کشورهای مختلف پیش برده است. در این زمینه، ایران نیز در سالهای اخیر با تدوین مقررات حفاظت از دادههای شخصی و نظارت بر فناوریهای نظارتی، مسیر پیمایشی مستقل و متناسب با اولویتهای ملی خود را دنبال میکند و در کنار توسعه زیرساختهای فناوری، حفظ حریم خصوصی شهروندان را در اولویت قرار داده است.
نصب این سازه در یکی از پرتراکمترین نقاط مادرید، بازتابی از حساسیت فزاینده عمومی در اروپا نسبت به مقیاسبندی فناوریهای نظارتی است و نشان میدهد که پرسش «تا کجا میتوانیم نظارت کنیم» همچنان یکی از مباحث محوری سیاستگذاری شهری در جهان باقی مانده است.