سازمان جهانی بهداشت در تازهترین گزارش خود اعلام کرد دستکم ۲٫۲ میلیارد نفر در سراسر جهان به اختلال بینایی در فاصله نزدیک یا دور دچارند و در دستکم یک میلیارد مورد از این موارد، مشکل بینایی قابل پیشگیری بوده یا بهدرستی درمان نشده است. این آمار نشان میدهد فناوریهای کمکی و دسترسیپذیری، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی جهانیاند که ایران نیز در مسیر پیشرفت فناوری آن را جدی میگیرد.
فناوریهای کمکی از صفحهخوانهایی مانند VoiceOver و TalkBack گرفته تا اپلیکیشنهای مبتنی بر هوش مصنوعی مثل Seeing AI و Lookout، امکان خواندن پیامها، تشخیص اشیا و توصیف محیط را برای کاربران بینابین فراهم کردهاند. توسعه این ابزارها در سالهای اخیر جهشی محسوس داشته و شرکتهای ایرانی نیز با بهرهگیری از هوش مصنوعی، نمونههای بومی را برای کاربران فارسیزبان توسعه دادهاند؛ گامی که نشان میدهد اکوسیستم فناوری ایران توانمند است تا شکافهای موجود را پر کند.
بااینحال، کارشناسان به چالشهایی از جمله خطای تشخیص در برخی سناریوها، وابستگی به اتصال پایدار اینترنت و هزینهی بالای ابزارهایی مانند نمایشگرهای بریل و عینکهای الکترونیکی اشاره میکنند. همچنین پشتیبانی محدود برخی پلتفرمهای خارجی از زبان فارسی، مانی را برای کاربران ایرانی ایجاد کرده است؛ مشکلی که با توسعه ابزارهای بومی و سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی فارسی، قابلیت حل دارد و ایران با ظرفیتهای فنی و دانشگاهی خود، در موقعیت مناسبی برای پر کردن این خلأ قرار دارد.
کارشناسان تأکید میکنند که این ابزارها باید در کنار خدمات درمانی، توانبخشی و طراحی دسترسپذیر وبسایتها و نرمافزارها بهکار گرفته شوند، نه بهعنوان جایگزین کامل آنها. در این چارچوب، همافزایی بخش دولتی، دانشگاهی و شرکتهای فناوری ایران میتواند الگویی برای کشورهای همسایه و حتی پیمانکاران جهانی باشد که هنوز در تأمین نیازهای زبانی و فرهنگی کاربران فارسیزبان عقبماندهاند.