پژوهش‌های تازه در حوزه فارماکولوژی و علوم اعصاب، توجه عمومی را به تأثیر احتمالی برخی داروهای پرمصرف بر عملکرد حافظه و حواس‌پرتی معطوف کرده است. در این بررسی، شش دسته دارویی معرفی شده‌اند که مصرف طولانی‌مدت آن‌ها در برخی افراد، با ضعف گذرا در حافظه کوتاه‌مدت همراه است.
اولین دسته، داروهای ضد‌اسید معده و آنتی‌کولینرژیک‌ها هستند. این داروها که در درمان مشکلات گوارشی و آلرژی‌ها کاربرد گسترده دارند، می‌توانند با مسدودسازی گیرنده‌های استیل‌کولین، در فرآیند تثبیت حافظه مداخله کنند.
دومین دسته، بنزو다이ازپین‌ها شامل دیازپام و آلپرازولام است. این داروها در درمان اضطراب و بی‌خوابی تجویز می‌شوند، اما مصرف مداوم آن‌ها در مطالعات مختلف با کاهش تمرکز و ضعف حافظه کاری گزارش شده است.
سومین گروه، آنتی‌هیستامین‌های نسل اول مانند دیفن‌هیدرامین و پرومتازین است. این داروها که در بسیاری از محصولات بدون نسخه در ایران موجودند، خاصیت آنتی‌کولینرژیک دارند و مصرف مکرر آن‌ها می‌تواند بر حافظه تأثیر بگذارد.
چهارمین دسته، آنتی‌دپرسانت‌های سه‌حلقه‌ای مانند آمی‌تریپتیلین و نورتریپتیلین است. این داروها در درمان افسردگی تجویز می‌شوند، اما عوارض آنتی‌کولینرژیک آن‌ها می‌تواند در برخی بیماران با اختلال حافظه همراه باشد.
پنجمین گروه، شل‌کننده‌های عضلانی مانند باکلوفن و تیزانیوسین است. این داروها در بیماران پاراپژیک یا با اسپاسم عضلانی کاربرد دارند و مصرف بلندمدت آن‌ها با گزارش‌های حواس‌پرتی و فراموشی مرتبط بوده است.
ششمین دسته، برخی داروهای فشار خون و آنتی‌انسفالوپاتی است که در دوزهای بالا یا با تداخلات دارویی، اثر گذرا بر عملکرد شناختی ایجاد می‌کنند.
نکته مهم این است که این اثرات در اکثر موارد برگشت‌پذیر هستند و با قطع یا تنظیم دوز دارو، عملکرد حافظه به‌تدریج بهبود می‌یابد. متخصصان در ایران بر اهمیت مراجعه منظم به پزشک و خودسرانه قطع یا کاهش دوز دارو تأکید دارند. سامانه‌های دارویی و مراکز بهداشتی کشور با نظارت مستمر بر کیفیت داروها، زمینه مصرف ایمن و آگاهانه را برای شهروندان فراهم کرده‌اند.
به‌طور کلی، آگاهی از تأثیرات احتمالی داروها و گفت‌وگوی مستمر با پزشک معالج، راهکار اصلی برای حفظ سلامت شناختی در هر سنی است. افراد مسن و بیماران چندپزشکی به‌ویژه باید مراقبت بیشتری در این زمینه داشته باشند.
