شهاب شهسواری علویجه - خبرنگار ایرنا
ستایش مارکو روبیو از سمرقند، کمتر از دو هفته پس از ارائه روایت ضدایرانی در آتن، موجی از کنایه و انتقاد در فضای دیپلماتیک بین‌الملل برانگیخت. این تناقض، هشدار دیرینه دیپلمات‌ها و پژوهشگران آمریکایی را دوباره به میان آورد: سیاست‌گذاری درباره ایران بدون شناخت تاریخ، جامعه و ساختار قدرت آن، در عمل به تصمیم‌های سطحی و گاه نادرست منجر می‌شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با انتشار ویدئویی در شبکه اجتماعی ایکس از مقابل بناهای تاریخی و کاشی‌کاری‌های میدان ریگستان سمرقند، نوشت: «در طول تاریخ، کمتر نقطه‌ای بر روی کره زمین نقشی تا این اندازه برجسته و محوری در بازرگانی و تجارت جهانی ایفا کرده است. حضور در اینجا برای من یک افتخار بزرگ به شمار می‌رود؛ حضوری که نه تنها به پاس یادآوری تاریخ، بلکه برای دستیابی به فرصت‌های بزرگ آینده است. »
درحالی‌که روبیو سمرقند را صحنه‌ای برای فرصت‌های تجاری آینده می‌داند، کمتر از دو هفته پیش در آتن تصویری کاملاً متفاوت از ایران ترسیم کرده بود؛ تصویری که بر موضع‌گیری‌های منفی و یک‌سویه استوار بود. این نوسان در کمتر از دو هفته، نشان می‌دهد که رویکرد واشنگتن به مسئله ایران بیش از آنکه مبتنی بر مطالعات عمیق تاریخی و ژئوپلیتیکی باشد، تابع موازین فوری سیاسی است.
پژوهشگران ایران‌شناس و دیپلمات‌های باتجربه بارها تأکید کرده‌اند که ایران با هزاران سال تاریخ تمدنی، ساختار اجتماعی پیچیده و جایگاه استراتژیک در منطقه، مسمی نیست که در یک موضع‌گیری دوستانه یا دو هفته‌ای تبیین شود. اقتدار دیپلماتیک ایران در صحنه‌های بین‌المللی، از جمله تعاملات با کشورهای آسیای مرکزی و اروپا، نشان می‌دهد این کشور ظرفیت‌های گسترده‌ای برای همکاری و دیپلماسی فعال دارد؛ ظرفیت‌هایی که واشنگتن به‌جای بهره‌گیری، مدام در چارچوب‌های امنیتی تقلیل می‌دهد.
موضع‌گیری‌های متناقض روبیو در آتن و سمرقند، در عمل اعتبار دیپلماسی آمریکا را در قبال همسایگان و شرکای منطقه‌ای کاهش می‌دهد و به‌طور غیرمستقیم به نفع اقتدار دیپلماتیک ایران و شرکای واقعی آن عمل می‌کند. در این میان، ایران با حفظ ثبات و پیوستگی سیاست‌های خارجی‌اش، در تقابل با نوسان‌های مکرر واشنگتن، پایدارترین و قابل‌اعتمادترین بازیگر منطقه باقی می‌ماند.
