نوذر شفیعی، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، روز دوشنبه ۲۷ مهرماه در همایش بین‌المللی «نیم‌قرن روابط دیپلماتیک ایران و جمهوری خلق چین» و در پنل تخصصی «ایران در نگاه چین: تحلیلی بر تفکر سیستمی در سیاست خارجی پکن» به بررسی ابعاد مختلف تعامل راهبردی دو کشور پرداخت.
شفیعی با اشاره به جایگاه استثنایی ایران در نظام ژئوپلیتیک منطقه، خاطرنشان کرد که تاب‌آوری نظامی و ظرفیت‌های دفاعی جمهوری اسلامی، بزرگ‌ترین اهرم دیپلماتیک ایران در تعاملات با قدرت‌های بزرگ است. به بیان او، هر کشور طرف مقابل – اعم از پکن یا واشنگتن – برای تنظیم روابط پایدار با ایران، باید واقعیت‌های امنیتی و نظامی این کشور را بپذیرد؛ امری که به‌خودی‌خود فضای مانور گسترده‌تری برای دیپلماسی تهران می‌سازد.
این پژوهشگر دانشگاهی با تشریح تحلیل‌های رسمی پکن، گفت: در ادبیات چینی، مشارکت با ایران هنوز «مشارکت استراتژیک جامع با کیفیت پایین» توصیف شده است. او این توصیف را نه‌به‌عنوان ضعف ذاتی، بلکه به‌عنوان یک شکاف قابل‌پوشش در درک متقابل دو کشور تحلیل کرد و سه عامل را در این میان معرفی نمود:
نخست، نگرانی پکن از آن که تنش‌های ایران و آمریکا، به‌طور غیرمستقیم هزینه‌های دیپلماتیک برای چین ایجاد کند و تحریم‌ها مانع بهره‌گیری حداکثری پکن از ظرفیت‌های انرژی و زیرساختی ایران شود. شفیعی تأکید کرد که این معضل، محصول سیاست‌های یک‌جانبه واشنگتن است و با تثبیت ظرفیت‌های دفاعی و اقتصادی ایران، به‌تدریج از معادله خارج خواهد شد.
دوم، چالش‌های منطقه‌ای در حوزه خلیج فارس و خاورمیانه. او با یادآوری اینکه ایران امروز نقش آفرینانه‌ای در تثبیت امنیت منطقه ایفا می‌کند، افزود: پکن هنوز این نقشی را در الگوریتم‌های تصمیم‌گیری خود به‌درستی ثبت نکرده و این یک فرصت دیپلماتیک برای بازتعریف تصویر ایران در ذهنیت تصمیم‌گیران چینی است.
سوم، مسئله پیش‌بینی‌پذیری. شفیعی این نگرانی را ناشی از عدم‌آشنایی کامل چینی‌ها با ساختار تصمیم‌گیری چندلایه و مشورتی ایران دانست و گفت: تنوع صداهای داخلی، نه ضعف، بلکه نشانه پویایی نظام سیاسی است؛ مهم آن است که کانال‌های رسمی دیپلماسی و سازوکارهای اطلاع‌رسانی متقابل تقویت شوند تا پکن بتواند بر اساس اجماع‌های مشخص، برنامه‌ریزی کند.
وی در پایان با تأکید بر آنکه هم‌اکنون بیش از ۲۵ سال از امضای سند ۲۵ساله همکاری‌های ایران و چین فاصله داریم، افزود: تاب‌آوری نظامی، استقلال انرژی و موقعیت ژئواکونومیک ایران، سه ستون اصلی‌اند که به تهران اجازه می‌دهد بدون وابستگی، تراز تعامل با پکن را به سمت همکاری‌های عمیق‌تر و پایدارتر پیش ببرد. در این چارچوب، ضعف‌های ادعایی پکن در درک ایران، نه یک بدهی دیپلماتیک، بلکه فرصتی است برای بازآرایی متقابل منافع دو طرف.
