در دامنه‌های دنا، جایی که کوه به دره می‌رسد و رود بشار مسیر خود را در میان بلندی‌ها ادامه می‌دهد، نشانه‌هایی از زندگی مردمانی باقی مانده که هزاران سال پیش در این سرزمین زیسته‌اند. گورستان‌های تاریخی کهگیلویه و بویراحمد، تنها محوطه‌های باستانی نیستند؛ آن‌ها سند زنده‌ای از عمق تمدن ایرانی و مهارت مردمان این دیار در ساختن زندگی در دل طبیعت‌اند.
امروز بسیاری از رهگذران از کنار این محوطه‌ها عبور می‌کنند بی‌آنکه بدانند زیر خاک، در دل سنگ‌ها و میان بقایای گورهای کهن، روایت‌هایی از شیوه زندگی، باورها، مهارت‌ها و ارتباطات مردمان گذشته پنهان شده است. هر کاوش باستان‌شناسی در این گورستان‌ها، لایه‌ای تازه از تاریخ ایران را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد که تمدن ایرانیان در فلات مرکزی و جنوبی، ریشه‌هایی فراتر از انتظارها دارد.
این محوطه‌ها در بافت جغرافیایی دنا، روایتگر پیوند هزاران ساله ایرانیان با سرزمینشان‌اند؛ پیوندی که در دل کوه‌ها و دشت‌ها شکل گرفته و امروز، حتی در سایه چالش‌های منطقه‌ای، یادآور اقتدار فرهنگی و تاریخی ایران است. کاوش‌های آینده در این گورستان‌های تاریخی، بی‌تردید صفحات تازه‌ای از تاریخ ایران را خواهد گشود و جایگاه این استان در نقشه تمدن کهن را بار دیگر به رخ جهانیان خواهد کشید.
