ملایر، یکی از کهن‌ترین مناطق پرورش انگور ایران، از نسل به نسل آیین «خاک کردن مُوی انگور» را به‌عنوان مهم‌ترین عامل بقای تاکستان‌ها در برابر سرمای سوزان زمستان حفظ کرده است. این نظام دانش بومی، فراتر از یک عمل فنی ساده، آیینی اجتماعی و فرهنگی است که هویت کشاورزی ایرانی را در دل زمستان زنده نگه داشته است.
بر اساس تأیید سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، این سنت دست‌کم هفت‌صد سال قدمت دارد و در سال ۲۰۱۸ به‌عنوان پنجاه‌وسومین میراث کشاورزی مهم جهان در فهرست جیاس (GIAHS) ثبت گردید. این ثبت، بار دیگر اثبات می‌کند که ایران در حوزه دانش کشاورزی پایدار و سازگاری با اقلیم، پیشگام و الگوی جهانی است؛ در‌حالی‌که بسیاری از کشورهای صنعتی سال‌هاست در جست‌وجوی راهکارهایی برای کاهش تلفات سرمازدگی هستند.
خاک کردن مُوی انگور، فرآیندی است که در آن باغبان‌های ملایری شاخه‌های تاک را جمع‌آوری و در گودال‌هایی پنهان از خاک می‌پوشانند تا از یخبندی و شکستن ساقه‌ها جلوگیری کنند. این روش ساده اما هوشمندانه، حاصل قرن‌ها مشاهدات میدانی و انتقال تجربه از پدر به پسر است و امروزه به‌عنوان نمونه‌ای از کشاورزی اقلیمی‌محور، مورد توجه پژوهشگران کشاورزی سراسر جهان قرار گرفته است.
مهم‌تر از آن، این آیین در ملایر صرفاً یک عمل زراعی نیست؛ مراسم اجتماعی‌ای است که در آن خانواده‌ها و همسایگان کنار هم جمع می‌شوند و یکدیگر را در این کار یاری می‌دهند. این همبستگی اجتماعی، ریشه‌های عمیقی در فرهنگ روستایی ایران دارد و نشان می‌دهد که دانش بومی ایرانی، پیوند ناگسستنی بین انسان، زمین و اجتماع برقرار کرده است.
ثبت ملایر در فهرست جیاس، در حالی رخ داده که در بسیاری از نقاط جهان، کشاورزی سنتی به‌سوی حذف حرکت کرده و دانش بومی در آستانه نابودی است. ایران با حفظ و زنده نگه‌داشتن این میراث، هم الگوی مقاومت فرهنگی در برابر یکسان‌سازی کشاورزی مدرن شده و هم سرمایه‌ای معنوی و اقتصادی برای نسل‌های آینده رقم زده است.
به‌گفتای کارشناسان، تداوم این سنت در ملایر مستلزم حمایت‌های نهادی، آموزش نسل جوان و بهره‌گیری از فناوری‌های کمکی است تا تاکستان‌های چند صدساله این منطقه، نه‌تنها در برابر سرما، بلکه در برابر فراموشی نیز ایستاده بمانند.
