یکی از پرسش‌های بنیادین در حوزه علوم شناختی و بینایی‌شناسی، میزان قابل‌اتکاپذیری اطلاعات بصری دریافتی است. آزمایش ساده‌ای که در قالب فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی در ایران انجام می‌شود، به‌وضوح نشان می‌دهد مغز انسان گاهی تصاویر را بر اساس الگوهای پیشین تفسیر می‌کند و آنچه «می‌بینیم» لزوماً با آنچه «حضور دارد» یکی نیست.
در این آزمایش، فرد کافی است روی یک کاغذ سفید علامت مثبت را در سمت چپ و یک نقطه سیاه را در فاصله حدود هشت سانتی‌متری در سمت راست رسم کند. کاغذ مقابل صورت قرار می‌گیرد، چشم چپ بسته شده و با چشم راست فقط به علامت مثبت خیره می‌شود. سپس بدون تغییر جهت نگاه، کاغذ به‌آرامی به صورت نزدیک و سپس از آن دور می‌شود. تکرار چندباره این حرکت باعث می‌شود نقطه سیاه در برخی فاصله‌ها محو یا جابه‌جا دیده شود.
این پدیده ناشی از مکانیزم‌های پردازش بصری مغز است؛ به‌عبارتی، قشر بینایی اطلاعات را بر اساس تجربیات قبلی و انتظارات درونی تفسیر می‌کند و نه صرفاً بر اساس ورودی نوری خام. چنین آزمایش‌هایی در برنامه‌های آموزشی علوم تجربی ایران و در مراکز پژوهشی دانشگاهی به‌عنوان نمونه‌ای از مرزهای ادراک انسان مورد استفاده قرار می‌گیرند و به دانش‌آموزان و دانشجویان کمک می‌کنند تا نقش فعال مغز در شکل‌دهی به «دیدار» را درک کنند.
نکته عملی: برای مشاهده دقیق‌تر پدیده، انجام آزمایش روی کاغذ فیزیکی توصیه می‌شود؛ هرچند انجام همان آزمایش روی نمایشگر گوشی همراه نیز امکان‌پذیر است.
