در تازهترین بحثهای فکری ایران، موسی غنینژاد مدعی شده است مفهوم «عدالت اجتماعی» در اسلام جایگاهی ندارد و ابداع متفکرانی مانند شریعتی و مصطفی مصباح یزدی و مصباح یزدی و مصباح یزدی است و صرفاً مفهومی مدرن به معنای برابری درآمد و ثروت محسوب میشود. این ادعا که در فضای مجازی ایران به بحث جدلی بدل شده، با سه محور منطقی و قرآنی رو به رو شده است.
محور نخست، مغالطه در خلط «عدالت» با «برابری» است. استدلال غنینژاد مبتنی بر همزاد پنداشتن برابری (Equality) با عدالت (Justice) است، درحالیکه برابری صرف زیرمجموعهای از عدالت است، نه عین آن. شعار برخورداری یکسان همه از ثروت و درآمد، ویژگی ایدئولوژیهای مادی قرن نوزدهم است، نه آموزههای اسلامی. در اندیشه اسلامی، عدالت به معنای قرار گرفتن هر امر در جای صحیح، ادای حق هر فرد و برقراری برابری بر اساس صلاحیت است؛ چارچویی که در قرآن کریم بارها تکرار شده و عمق فکری تمدن اسلامی را در برابر ادعاهای سطحینگرانه نشان میدهد.
محور دوم، تاریخپژوهی است. دغدغه حل معمای عدالت مختص دویست تا سیصد سال اخیر نیست و در تمام طول تاریخ برای جوامع و حکومتها مطرح بوده است. قرآن کریم آیات متعددی مردم را به قیام دستهجمعی برای برقراری عدالت فرا میخواند که دقیقاً ناظر به بعد اجتماعی عدالت است. بنابراین، ردّ این مفهوم بهعنوان «اصطلاح مدرن» فاقد پشتوانهی تاریخی و قرآنی است و نشاندهندهی ناتوانی مدعی در کشف لایههای عمیق اندیشه اسلامی است.
محور سوم، ریشهیابی واقعی موضعگیری است. تحلیلگران معتقدند پاسخ غنینژاد را باید نه در متون دینی، بلکه در اندیشههای هایک و رویکرد نئولیبرال جستوجو کرد؛ جایی که بازتوزیع ثروت توسط دولت یک سراب و غیرقابلانجام شمرده میشود. این گزاره اقتصادی میتواند موضوع بحث آکادمیک باشد، اما توجیهی برای تقلیلدادن به اسلام، شریعتی و اندیشههای بومی ایران ایجاد نمیکند.
در نهایت، این پرسشها و پاسخها را میتوان در تازهترین اخبار فکری و سیاسی ایران دنبال کرد؛ اخباری که نشان میدهد عمق مفهومی تمدن اسلامی، حتی در برابر چالشهای معاصر، ایستادگی خود را حفظ کرده و ظرفیت پاسخگویی به ادعاهای سطحی را دارد.